Mostrar mensagens com a etiqueta Literatura. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Literatura. Mostrar todas as mensagens

sexta-feira, 23 de outubro de 2026

"THE MAID OF GALICIA" E OUTRAS PASAXES GALEGAS DE TERENCE MACMAHON HUGHES

A moza do pano encarnado (Álvarez de Sotomayor)
                         

Grazas ao impagábel esforzo do César Caramés, a Revolución Galega de 1846 (xa definida e conceptualizada como tal, e non como un mero pronunciamento liberal decimonónico) converteuse nos últimos anos nun dos temas de conversa máis prolíficos e estimulantes do panorama historiográfico galego. As fontes primarias e mais os testemuños contemporáneos ao evento non cesan de achegar novos vimbios a unha narrativa que se revela tan fascinante como inexplicabelmente descoñecida até o de agora. E a min gustaríame achegar o meu pequenísimo gran de area, levando a auga para o meu rego e incorporando (como non!) unha visión irlandesa a aqueles feitos.

quinta-feira, 15 de outubro de 2026

SAN PATRICIO EN BAIONA

 


En 5 de decembro de 1921 saía do prelo un especial monográfico da revista Nós sobre Irlanda, "a adourada irmanciña" dos nosos poetas. Como podedes ver na imaxe, o número estaba especialmente dedicado á memoria dun dos mártires por antonomasia da independencia irlandesa: Terence Mac Swiney, o alcalde de Corcaigh / Cork que entregou a súa vida nunha greve de fame en 1920. O impacto internacional deste episodio non podía deixar de reverberar en Galiza, con reaccións tan furibundas e radicais como esta dun novísimo Tomás Rodríguez Sabio nas páxinas do semanario Galicia poucas semanas despois do pasamento de Mac Swiney:

quinta-feira, 16 de julho de 2026

BRANDOMIL: O CASTRO GRANDE E O MAINO RÍO

 

Ilustración de Vítor Rivas


Había ben anos que non iamos por Brandomil. Tantos, para que vos fagades unha idea, que aínda nin tiveramos ocasión de contemplar ao vivo as dúas estatuas de madeira (obra do Marcos Mariño a súa prodixiosa motoserra) dispostas ao pé da emblemática ponte que atravesa o río Xallas á altura desa localidade. Un guerreiro galaico e mais un lexionario romano recebéronnos á sombra dos bidueiros, único consolo dispoñíbel para aquela tarde de fogaxe inclemente. O guerreiro galaico non é outro có propio Brandomil, personaxe que só existiu nos versos de Eduardo Pondal e que repousa, tamén segundo a imaxinación do Bardo de Ponteceso, baixo as antas da non moi distante "arca antiga da Piosa".

domingo, 11 de janeiro de 2026

GALIZA NAS "CHRONICLES OF ERI" (I): AS ETIMOLOXÍAS


Quizais o máis neutro que se poida dicir de Roger O'Connor (1762-1834) é que se tratou de todo un personaxe, sen dúbida. De fondas convicións nacionalistas (aínda que de familia protestante), a súa vida transcorreu entre a axitación política e relixiosa, os preitos familiares, os agobios económicos e o cultivo dunha personalidade, no mínimo, extravagante. Un exemplo é a propia imaxe que encabeza este artigo. Vedes a coroa sobre a que pousa a man? Non é casual: o noso amigo Roger, como reza o texto ao pé da ilustración orixinal, considerábase o único e verdadeiro "Ard Rí" (Rei Supremo) de Irlanda, ao terse por descendente e tocaio do último que ostentara tal distinción, Ruaidrí Ua Conchobhair (anglicizado como Rory O'Connor). En fin, que se vos proe a curiosidade, tendes unha pormenorizada descrición da súa azarosa vida aquí mesmo.

quinta-feira, 27 de novembro de 2025

UN FIDALGO NO COTO DE UISNEACH

 
Publicada en 1928 e formada por tres partes ("Os señores da terra", "O estudante" e "A maorazga"), Os camiños da vida constitúe talvez unha das novelas máis ambiciosas dese macrotexto que é a obra de Ramón Otero Pedrayo (1888-1976). Nas súas páxinas, moldeadas nunha prosa densa e arbórea nen sempre apta para todos os públicos, vannos saíndo ao paso personaxes, temas e situacións a través dos cales accedemos, coma un visitante que se arrisca nun cuarto en penumbra, ás contorsións daquel século XIX galego tan convulso e crepuscular. Estamos perante o tema oteriano por excelencia, de certeza. A decadencia das vellas castes fidalgas (os Doncos e os Puga, neste caso), nun escenario de mudanzas ideolóxicas e sociais tan lentas como traumáticas, nuclea unha trama coral na cal o autor ourensán non perde a oportunidade de incrustar tamén o progresivo espertar do galeguismo decimonónico. Un proto-galeguismo idealista, desencantado e entusiasta á vez, terribelmente romántico en calquer caso, que gaña corpo na figura dun personaxe en concreto: Adrián Soutelo. E é que este vello fidalgo condensa no seu périplo vital algunhas das ideas forza do discurso nacionalista do cal Otero Pedrayo foi partícipe e, en boa medida, co-creador. Entre elas, evidentemente, non podía faltar o celtismo, e máis en concreto o carácter referencial que Irlanda e a súa loita pola independencia (ou, séndomos exactos, unha certa visión desa loita pola independencia) tiveron no imaxinario galeguista da altura.

sexta-feira, 21 de novembro de 2025

A COROACIÓN DRUÍDICA DE FUCO DE TABEAIO



De entre os elementos que configuraron o imaxinario pancéltico do séc. XIX, os druídas ocuparon un lugar preeminente. Uns druídas, é verdade, "daquela maneira", (re)inventados con parámetros netamente románticos que, en boa medida, se manteñen na visión que deles temos hoxe na cultura popular. Por toda a antiga Europa céltica proliferan cosplays druídicos, que nalgún caso trascenderon o puramente performativo para se tornaren en expresión ritual de novos cultos alegadamente entroncados coa vella relixión céltica (velaí o Gorsedd, do cal xa temos falado nalgunha ocasión). Agora ben, houbo algo diso na Galiza da altura? Algo houbo, e vóuvolo contar.

terça-feira, 18 de novembro de 2025

"A TRULY IRISH LOOK"

 

Fozando aí atrás nas imaxes gardadas no meu vello e obsoleto móbil, deparei coa que encabeza este artigo: un excerto dun artigo da imprensa británica, de comezos do século pasado, relativo a Galiza. Aínda que non anotei data nin procedencia (mea culpa, sen dúbida), iso non nos impide reparar con certa atención nas liñas que resaltei: "O país continúa a ser rico; os paisanos teñen unha aparencia autenticamente irlandesa".

sexta-feira, 31 de outubro de 2025

"O MES DE SANTOS NOS POBOS CELTAS": UN TEXTO DE OTERO PEDRAYO

Abrímoslle a porta a novembro, ese "bendito mes que comeza con Santos e termina con San Andrés" (como ben reza o ditado popular), e canda el entra, coma unha enxurrada gris e dourada, o tempo dos defuntos. Lonxe de querer entrar en polémicas xa resesas sobre Samhain, Samaín, Halloween, cabazas e demais tópicos que puntualmente (e para xúbilo dos máis belixerantes) ateigan as redes nestas datas, hoxe gustaríame tan só partillar convosco algúns excertos particularmente potentes dun fermoso artigo que Otero Pedrayo publicou na revista Nós (nº 36, 15/12/1926) baixo o título "O mes de Santos nos pobos celtas". Nel, o patriarca de Trasalba mergulla no riquísimo corpus de tradicións relativas á morte, aos defuntos e aos entes sobrenaturais que se documentan (e, en non poucos casos, aínda se ven e se practican) nos territorios desa Celtia bicada polas ondas do Atlántico. Imos ver que nos conta (e, se vos parece, con esta marabilla como banda sonora para a lectura):

A raza saudosa dos Fisterres atrántecos adica un mesiño inteiro â lembranza dos difuntos. O tempo do murchar das follas, do erguerse xigante da voce do mar, tudo un mundo d'almas volve á terra nai como unha néboa pecha d'espritos.

domingo, 26 de outubro de 2025

SAN MAELOG BRITONIENSE?

                              


Se o sochantre de Cunqueiro e a súa cadavérica comitiva se tivesen levemente desviado do seu traxecto, afastándose só unhas poucas leguas das vizosas ribeiras do río Blavet, non habían demorar moito a chegar ao lugar de Pluveleg (Plumelec, en francés). E, se é certo que Cunqueiro se inspirou nos seus nativos eidos britonienses para imaxinar un país bretón que non visitaría até dez anos máis tarde da publicación d'As crónicas do sochantre, en Pluveleg nin sequera tería que forzar moito a maquinaria da súa prodixiosa imaxinación. Por que digo isto? Porque o tal topónimo procede e fai referencia a un nome que, por forza, centos de veces tería resoado nos seus ávidos ouvidos de fabulador: Pluveleg significa, palabra por palabra, "a freguesía de Maelog".

domingo, 19 de outubro de 2025

CHARLES WOLFE E ROSALÍA: ELEXÍA INTERCÉLTICA POR SIR JOHN MOORE


Malia que a súa presenza (e morte) na nosa terra foi pouco menos que tanxencial e fortuíta, xusto é recoñecer que o xeneral John Moore acabou por se facer un oco máis que significativo no noso imaxinario. Xa temos explicado aquí  como a batalla de Elviña (para nosoutros) ou da Coruña (para o mundo anglosaxón) acabou por se perpetuar, por carreiros revirados daqueles que tanto presta transitar, tanto na toponimia da Escocia gaélica como no sobrenome familiar dun dos maiores poetas que aquelas terras deron no pasado século. Puxando ese fío, hoxe gustaríame falarvos doutra conexión "intercéltica" derivada daquel evento, desta volta moito máis focalizada na figura e a memoria do malfadado xeneral de Glasgow, mais sen abandonarmos en absoluto as comarcas da poesía decimonónica e os diálogos (tácitos ou explícitos) que nela podemos rastrexar.

domingo, 5 de outubro de 2025

CANDO GALIZA FOI "CELTINERIA"


Dicía Cunqueiro (si, préstanos moito comezar con Cunqueiro sempre que podemos) que un dos tesouros máis valiosos que unha persoa podía posuír eran os nomes secretos dos países e as cidades, porque "[quen] sabe ise nome faise dono daquel reinado ou daquela vila". Non sei se Galiza contou (ou conta) con algún nome secreto, mais denominacións poéticas e literarias aínda tivo (e ten) uns cantos. E talvez tamén estas sexan, dalgunha maneira, un xeito de nos facermos donos do país, sen necesidade de crípticas maxias que só os iniciados coñecen e dominan. A barroca Galigrecia ou Galogrecia, as románticas Celtia e Suevia... son seguramente as que maior fortuna colleitaron e (sobre todo, e con moita diferenza, as dúas últimas) as que maior popularidade gañaron tamén como sinónimos poéticos do nome da nosa terra. 

sexta-feira, 26 de setembro de 2025

DE CÍNIFES E GUERREIROS NA LAGOA DE ANTELA

De todos é sabido que o Rei Artús, soberano dos bretóns e dono do mundo, xace entre as néboas de Ávalon, a Illa das Mazás (Afallach) onde agarda, como o cabaleiro que dorme no corazón do noso Pico Sacro, o momento certo para voltar e reclamar os seus dominios. Velaí a xénese do spoir breton. Mais son moitos menos os que saben que os seus leais e famosos cabaleiros acabaron encantados ben perto de nosoutros, nas augas do que noutrora foi a lagoa de Antela. E é que...

sábado, 20 de setembro de 2025

WILLIAM FURLONG, O IRLANDÉS TAUMATURGO

Ilustración de Castelao


De Penedo de Alduxe contaba Álvaro Cunqueiro (e tiña que ser verdade, abofé) que sabía todas as historias de Meira, "dende os enanos dos abades de Santa María a Real ata os ferreiros misteriosos do Pé da Serra, pasando polos tesouros escusados nas lamas". Contaba así mesmo que fora o propio Penedo quen o puxera en coñecemento da existencia da Capa de Ouro, aquela de que falara Lady Gregory e que seica un tal rei Nuga de Irlanda vestía para escorrentar as nubes, crendo estas que viña o sol irritado contra elas. E de Penedo aprendeu aínda Don Álvaro que a tal Capa de Ouro estivera gardada en Meira por moito tempo, e préstame moito pensar que a hibérnica reliquia tería sido levada alí por un curioso inquilino que habitou entre os muros da abadía meirega, e que moi doada e alegremente podería ter protagonizado algún texto do autor mindoniense.

quarta-feira, 10 de setembro de 2025

OS FILLOS DE MARIÑA

Se falamos de mulleres mariñas e sagas familiares haberá que comezar (como non!) pola nosa lenda dos Mariños. Sobradamente coñecida e analizada, ben sei, mais o propósito deste artigo obrígame a contárvola máis unha vez, aínda que sexa de maneira sintética.

ERO, VIRILA E MOCHUDA: O SOÑO DO PAXARO


Todas e todos saberedes do conto de San Ero de Armenteira, que inspirou unha das máis fermosas e célebres cantigas de Santa María de Afonso o Sabio. Mais, por se acaso, ímolo relembrar moi brevemente: Ero, abade de Armenteira, saíu pasear un día polas inmediacións do mosteiro e adormeceu escoitando o delicioso rechouchío dun paxaro. Cando acordou daquel marabilloso soño no que tivo ocasión de contemplar e gozar as delicias do Paraíso, o abade voltou ao convento, mais, para a súa sorpresa, ninguén o recoñeceu, como tampouco el era quen de recoñecer os frades que habitaban as estancias e claustros do mosteiro. O seu desconcerto foi aínda maior cando todos lle falaron dun abade co seu mesmo nome que desaparecera misteriosamente 300 anos atrás. Era só atar cabos para se dar conta do que sucedera...

domingo, 31 de agosto de 2025

DE FISTERRA A IRLANDA: A VIAXE AO OUTRO MUNDO DE GYÖRGY GRISSAPHAN

 


György Grissaphan era un cabaleiro húngaro, daqueles de rancio avoengo e preclara estirpe, que aló polo século XIV servía o seu rei loitando en terras de Apulia, no reino de Nápoles. A ferocidade e crueldade de Grissaphan eran incontestábeis. En Italia cometeu "innúmeros danos e depredacións", asasinando vilmente milleiros de persoas e converténdose nun precursor do que hoxe chamariamos, sen dúbida, crimes de guerra.

quinta-feira, 21 de agosto de 2025

A ORIXE DOS IRLANDESES NUN (SUPOSTO) MANUSCRITO GALEGO

 


Cando me aburro (cousa que ultimamente acontece con maior frecuencia da desexábel, todo hai que dicilo), dáme  por fozar en vellas historias de Irlanda, case sempre á procura de referencias a Galiza. E nesta que vedes na imaxe de cabeceira aparece unha tan curiosa como suxestiva. Cóntovos.