RONAN, O SANTIAGO BRETÓN

Un santo, unha barca de pedra, un carro de bois, un sepulcro no medio do monte, un santuario que atrae milleiros de romeiros... Con estas premisas, calquera pensaría que me estou a referir ao Apóstolo Santiago e ao culto xacobeo. Mais, como xa suporedes, trátase dunha desas trampas que tanto nos prestan neste blogue. Non, non é do Fillo do Trebón de quen vos vou falar hoxe, senón do seu (digámolo así, coa típica exaxeración céltica) doppelganger bretón: San Ronan de Locronan (ou Lokorn, en bo bretón), talvez o santo máis venerado polos nosos curmáns armoricanos, con permiso (só faltaba!) doutros tantos e tantas que inzan a relixiosidade popular daqueloutra fisterra. Boa proba diso é que, cada seis anos, aínda na actualidade, milleiros de bretóns (vivos e mortos, desta parroquia e mais da outra) participan na Grande Troménie ou, por outras palabras, o "gran perdón" ou peregrinación de Lokorn, para honraren o seu padroeiro como cómpre. Como curiosidade literaria que nunca sobra, de Lokorn era a moi aristocrática dama a quen José María Castroviejo converteu na súa particular fornecedora de historias en El pálido visitante (1964).

Ronan, para sorpresa de ninguén, era de orixe irlandesa, mais, como tantos outros colegas seus dos séculos VI e VII, resolveu ir pregar o Evanxeo a terras armoricanas. E, claro, para iso había que atravesar o mar, tarefa que un bo santo celta non acomete de calquera xeito. Xa vedes por onde vou... Segundo unha tradición, Ronan utilizou unha barca de pedra, prodixiosa embarcación que aínda hoxe existe nas inmediacións de Lokorn: é a famosa "Egua de Pedra" ou "Cadeira de San Ronan", chamada así por causa da súa forma que, como podedes comprobar na imaxe, doadamente evoca un asento.

Non admira que á pedra se lle atribuísen poderes máxicos, nomeadamente o de conceder o cobizado don da fertilidade e garantir descendencia ás mulleres que nela sentan. E con semellantes credenciais pagás (para as cales, como podedes ver nas imaxes embaixo, non faltou quen procurase a esperábel xenealoxía druídica) foi coas que este elemento singular ficou integrado até hoxe no, por outro lado, cristianísimo percurso da Troménie. En fin, máis unha vez, nada que a un galego lle poida chamar a atención.

Mais deamos un pulo no tempo. Cando Ronan faleceu, produciuse a esperábel controversia acerca do lugar máis axeitado para o soterrar. Como solucionala? Dunha maneira sinxela, efectiva e que nos resultará tremendamente familiar: colocando o seu corpo nun carro puxado por dous bois bravos que, como non podía ser doutra maneira, aceptaron ser xunguidos mansamente para a ocasión. Os bois botaron a andar e, alí onde tiveron a ben deterse (na floresta de Nevez, nas redondenzas do que co tempo acabaría por ser a vila de Lokorn), foi onde se acordou inhumar o corpo santo e dar por completada a translatio. Ollade como se representa este episodio na deliciosa historia policromada da vida de San Ronan que enfeita o púlpito da igrexa de Lokorn.

 

A propósito, a muller que vedes co brazo levantado non é unha simple figurante: trátase de Kéban, némese e antagonista de San Ronan, que porfiou en lle facer a vida imposíbel ao santo, chegando inclusive a acusalo de actos demoníacos perante o mesmísimo rei Gradlon (si, o soberano da cidade de Ker Ys, quizais a máis famosa das cidades asolagadas que houbo e haberá). A rancorosa Kéban, cando viu pasar o cortexo fúnebre, non desaproveitou a oportunidade de acertar contas pendentes co santo e, enrabechada, bateu nun dos bois até arrincarlle un corno. A nosa raíña Lupa érachevos ben máis discreta e elegante, abofé. Sexa como for, e segundo relata a Vita Sancti Ronani (unha haxiografía redixida no século XIII para promover o culto de San Ronan), nese mesmo momento a terra abriuse e Kéban foi engolida por ela en vivo e en directo. No lugar en que tal prodixio aconteceu existe unha cruz, a Kroaz-Kében (palabra por palabra, 'a cruz de Kében'), que podedes ver na imaxe embaixo. Trátase da única cruz da Bretaña perante a cal un fregués bretón non descubrirá a cabeza. De feito, máis ben ao contrario: seica era costume arrebolarlle croios, como acto póstumo de desprezo e execración cara á muller que xace debaixo dela.

En fin, lendas, rituais e rastros haxiográficos que, como vistes, desprenden para nosoutros un recendo a pan da casa. E é que San Ronan ben podía ser, madia leva, un santo dos nosos. Supoño que Cunqueiro así llo faría saber cando por aló andou, rendéndolle visita no seu santuario de Lokorn, na compaña de Zaïg e Polig Monjarret (mais disto xa vos falei aquí e non me quero repetir).