DE PEIXES E ANEIS

 

A Pascua está mesmo ao virar da esquina. Para aqueles que nos dedicamos á tan nobre como exixente tarefa da docencia, son datas que xa agardamos como auga de maio (o corpo pide papas, e a cabeza nin vos conto...). E, en xeral, é época propicia para ver mundo, abofé. Por iso hoxe vos propoño unha pequena viaxe que nos levará das fragas do Eume a Bélxica, pasando por Escocia. O fío condutor será un tema practicamente universal no folclore de todos os tempos e lugares: o do anel perdido e reencontrado no ventre dun peixe, ou grazas á mediación deste. Metede o necesario na mochila, que aló imos.

1. O ARREPENTIMENTO DE ROSENDO

Colocarmos as palabras "anel" e "peixe" no mesmo enunciado tráenos inmediatamente á imaxinación o mosteiro de Caaveiro, esa xoia silenciosa agochada entre florestas agonizantes e ríos que reclaman sacrificios humanos (diso habemos falar outro día, perdede coidado). Un día, seica o abade do mosteiro, que non era outro que o venerábel Rosendo de Celanova (San Rosendo para os crentes), queixouse do mal tempo que azoutaba o lugar e, percatándose decontado na subtil mais imperdoábel blasfemia que tal protesto implicaba, guindou o anel abacial ao río Eume como mostra e sinal de arrepentimento. De alí a dous anos, o frade cociñeiro pescou nas augas dese mesmo río un fermoso salmón (non podía ser outro peixe, evidentemente...). Preparouno como de costume e serviullo a Rosendo, quen, ao abrilo, encontrou o seu prezado anel no ventre do animal. O fillo de Santa Ilduara entendeu a mensaxe: velaí o sinal de que o seu pecado de soberbia lle fora perdoado e que o Todopoderoso non lle gardaba rancor por cuestionar a súa xestión do clima. Supomos que o abade durmiría ben ledo aquela noite, e pouco ou nada lle houbo importar que chovese, ventase ou caese sarabia sobre as tellas do mosteiro de Caaveiro.

Mosteiro de Caaveiro / Fotografía de Álex Loira

2. SAN MUNGO E O REI CIUMENTO

Algo similar, mais non nas súas propias carnes, foi o que lle aconteceu a San Mungo ou San Kentigern, santo padroeiro da cidade de Glasgow (ou Glaschu, en bon gaélico escocés). Se algunha vez reparastes no brasón da cidade, observariades que o santo aparece acompañado dos elementos que protagonizaron os seus catro prodixios máis célebres, sendo un deles un salmón cun anel preso na boca.

San Mungo cos seus atributos / Fonte: Wikimedia Commons

Neste caso, Mungo axiu máis ben como intermediario nunha especie de ordalía ou xulgamento divino. E é que o rei Riderch de Srath Chluaidh, obsesionado con demostrar a alegada infidelidade da súa dona Languoreth, exixiulle a esta que lle mostrase o anel de casamento. Evidentemente, o rei fixera batota, xa que se encargara previamente de arrebolar o anel ao río para, deste xeito, poder acusar a súa indefensa esposa de lle ter agasallado a xoia ao seu suposto amante. Véndose perdida e inxustamente aldraxada, Languoreth acudiu a Mungo, quen lle ordenou pescar un salmón no río. Así o fixo a coitada raíña e, ao abrir o peixe, encontrou dentro del o anel da polémica, ficando así probada de vez a súa inocencia e restaurada a súa honra.

Xusto é dicir que existen versións da historia nas cales Languoreth contaba efectivamente cun amante, mais non estamos aquí para xulgar a ninguén, e se a San Mungo non lle importou tal detalle, moito menos me ha importar a min, xaora...

3. O ANEL DA CONDESA

Concluímos esta pequena tournée en Bélxica, na abadía de Orval, cunha lenda etiolóxica que explica a orixe de tan sonoro topónimo. Unha daquelas "etimoloxías populares" que de populares teñen máis ben pouco, pois costuman ser fabricadas e polidas en ambientes eruditos. Mais iso ben pouco importa para o caso que nos ocupa.

Seica a poderosa condesa Matilde (1046-1115) andaba a pasear certo día polo lugar cando o anel de casamento lle caeu accidentalmente nunha fonte que alí había. Como non podía ser doutro xeito, Matilde rezou e suplicada desconsolada para poder recuperalo, e foi entón cando unha troita emerxeu das augas. Que traía o peixiño collido no bico? Acertastes: o anel da condesa. Esta, exultante de ledicia, exclamou: "Certamente, este é un val de ouro!". E de aí lle vén o nome ao lugar, Orval, onde en lóxico e esperábel sinal de gratitude ordenou erguer a abadía. Aínda hoxe, a cervexa que elaboran os monxes trapistas que moran entre os seus muros leva por emblema a troita co anel, e coido que xa só por iso ben valería a pena probala, porque os mitos e as lendas sempre lles dan un testo especial ás cousas (canto máis ás de beber!).

Estas historias de peixes (salmóns, troitas, anguías...) que aparecen en pozos sagrados para "salvaren o día" ou revelaren o futuro en prácticas adiviñatorias encóntranse un pouco por toda a Europa Atlántica. Persoalmente, sempre tiven o palpite de que a nosa troita do Coutodá, da cal vos teño falado aquí, debeu pertencer a esa mesma estirpe mítica.

En fin, a próxima vez que teñades un salmón ou unha troita no prato, dedicádelle uns minutos de reverente contemplación (como facía Cunqueiro, seica). Porque quen sabe en que prodixiosas angueiras terá andado o animaliño antes de chegar á vosa mesa. E se dentro del encontrades un anel, pois vós saberedes o porqué...